winkelen	de muur	straten, pleinen, wijken	moderne architectuur	Potsdam	en verder nog.....

10 maart 2002:              We vertrekken voor een tussendoor-vakantie naar Berlijn. Wij hebben gekozen voor het gemak en voor         relaxed reizen: de NS. In de buurt van Tilburg komen we erachter dat er tussen Zutphen en Deventer aan de rails gewerkt wordt en dat we met bussen verder vervoerd zullen worden: verwachte vertraging ongeveer een half uur. Precies het halve uur dat we in Deventer over dachten te hebben om een kopje koffie te drinken alvorens in de internationale trein naar Berlijn te stappen. Er was dus een risico dat we de geplande trein zouden kunnen missen. Daarom hebben we de conducteur om een alternatieve route gevraagd die nu via Utrecht naar Amersfoort leidde waar we al in de internationale trein kunnen stappen. Jammer dat de conducteur ons het verkeerde perron in Utrecht voorspelde waardoor we nog bijna de trein zouden missen. Totale Verspätung: 25 minuten.

In Berlin Zoölogische Garten is het even zoeken en vragen naar de juiste S - of U - bahn (tief im Keller) maar om 17.30 uur wandelen we de Bergstrasze in. Even zijn we uit het veld geslagen: uitgerekend het slechts uitziende pand is gevestigd op nr. 72. We hebben het idee dat we een appartement in een krakerspand gehuurd hebben. We zeulen onze zware tassen 45 traptreden hoger (3^e etage) om er daar achter te komen dat we in het verkeerde gebouw zitten. We moeten in “das Hinterhaus” zijn. Eenmaal beneden komt Karl Heinze – van wie wij het appartement huren – ons tegemoet. Karl is zo’n beetje een compromis tussen Helmuth Lotti en Gerald Vanenburg. Zeer voorkomend en innemend, dat wel. Hij begeleidt ons in het volgende  krakerspand (weer 45 treden met volle bepakking) om uiteindelijk aan te komen op zijn kamer. En dat  ziet er keurig uit: geheel gerenoveerd, parket op de vloer, smetteloos wit sanitair een schone keuken en kamer en heerlijk verwarmd.  

Hoofdingang Bernardstrasze	ingang van ons appartement in het Hinterhaus	ingang van ons appartement in het Hinterhaus	ingang van ons appartement in het Hinterhaus
gangpartij van ons appartement in het Hinterhaus	gangpartij van ons appartement in het Hinterhaus	De overkant in de Bernardstrasze was al geheel gerenoveerd

We hebben het idee dat Karl een student is, die - door onderverhuur van zijn kamer - een paar centjes wil bijverdienen. Het studentikoze is af te leiden uit de aanwezigheid van een bureau, computer, stapeltjes studieboeken en de afwezigheid van een koffiezetapparaat, theelepeltjes en slaapkamergordijnen (zijn vervangen door een weliswaar goed passende en verduisterende omslagdoek). Onze eethoek is waarschijnlijk de zware antieke tafel - die nu als bureau dienst - doet en de nog niet gerestaureerde maar zeer mooie antieke zetel. Verder staat er een rode sofa en een heerlijke schommelstoel. Voor het eten betekent dit wel: warm eten buiten de deur (wat voor ons geen straf is) ontbijten doen we "op z'n Schiedams" ( = met het bord op schoot).

Wat wel weer veel vergoed is de aanwezigheid van een prima geluidsinstallatie (wijst ook in de richting van een studentenleven) waar we onze lievelings - cd's op kunnen draaien, terwijl Annelies als een prinses op de rode sofa uit ligt te rusten en ik zit bij te komen in de heerlijke schommelstoel. Kortom: binnen doet niets denken aan de armoede buiten!

Het antieke bureau en de antieke stoel		's avonds de dag van morgen voorbereiden

De dagen die we in Berlijn doorbrachten hebben we vooral gevuld met het bekijken van vele bekende bouwwerken. Dingen die je gezien móet hebben als je zegt dat je in Berlijn bent geweest. En dat zijn er vele tientallen: allereerst natuurlijk de historische bouwwerken, maar ook de nieuwbouw met als middelpunt hiervan de futuristische Potsdamerplatz - is zeker de moeite waard. Geen wonder dat we van 's morgens vroeg tot 's avonds laat op pad waren!

1e dag:    verkennen van het centrum:    Kurfürstendam, kaiser Wilhelm Gedãchtniskirche, KaDeWe, Wassenklops, Galerie Lafayette, Brandenburger Tor.

2e dag:    Stadswandeling met o.m.: Checkpoint Charlie, de muur in de Zimmerstrasze, Topographie des Terrors, Martin Gropius Bau, Joodse buurt, Neu Synagoge, Unter den Linden, maar vooral Reichstaggebäude.

3e dag:    meer gericht op het vroegere Oost-Berlijn met o.m Alexanderplatz, Fernsehturm, das Rote Rathaus, das Nikolaiviertel, Häckesche Markt, Häckesche Höfe, Nicolaikirche, Sony-centre, Arkaden.

4e dag:    dag van de architectuur: ministerie van Binnenlandse zaken, Twin-Towers, DB-gebouw, maar ook: Eastside-Gallery en Bernauerstrasze (de muur)

5e dag:    Potsdam: voorstadje ten zuidwesten van Berlijn (in het zuidwesten) met zijn Brandenburger Tor, Nauener Tor en Holländischer Viertel

w i n k e l e n        w i n k e l e n

Een metropool als Berlijn (van de ene kant naar de andere kant van de stad in 3 kwartier met de metro en ruim 3,5 miljoen inwoners) kent uiteraard een aantal winkelcentra. Enkele hiervan hebben wij kortstondig bezocht: wij kwamen uiteindelijk niet om te winkelen maar om te kijken. Hier volgen enkele indrukken:

KaDeWe:    Afkorting van KAufhaus DEs WEsten:  zoveel van voorgesteld, maar oh: wat een afknapper! Inderdaad: overdreven veel uitgestald op 6 etages met een vloeroppervlak van 60.000 m2.  Kadewe dankt zijn naam voornamelijk aan de 6e etage die is ingericht voor de levensmiddelen. Gigantisch veel vers voedsel te koop (de kaaswinkel alleen heeft al 1400 soorten kaas!), maar wát een prijzen!

   Een ei koop je voor € 0,30 ( fl 0,66), 1 kilo kabeljauw kost € 27,98 (fl  61,66), en 1 kilo jonge Goudse kaas mag je meenemen voor € 9,80 (fl 21,60). De Toppers die we zagen waren: een 9 literfles champagne van Moët & Chandon voor € 635 (fl 1399,35). Eventueel kun je dan aan de bar ook nog een portie gerookte zalm met 28 gram kaviaar bestellen voor € 65,00 (fl 143, 24)

Arkaden:    Mooi, modern, licht winkelcentrum geïntegreerd in de totaal vernieuwde Potzdamerplatz. Met name de geweldige eetgelegenheden spraken ons hier wel aan. Asia-Garden kunnen we aanbevelen: goed van smaak, niet te duur, buikje goed rond. Maar ook de diversiteit aan winkels - normaal niveau in een chique ambiance - laat je hier gemakkelijk een paar uurtjes dwalen.

Bahnhof Potsdam:    pakte toevallig deze week uit met een Holländische Woche. Overal de Nederlandse vlag, foto's van het koninklijk huis (veel Willem-Alexander en Maxima) een prijsvraag rondopm het schilderij "zonebloemen"van Vincent van Gogh (lijkt me haast dat het niet de echte kon zijn, maar het werd wel stevig bewaakt). En natuurlijk de onvermijdelijke klederdracht, een klompenmaker en een molen. Gezellige sfeer en voor een station een goed geoutilleerd winkelcentrum.

Friedrichstadt-Passagen:    gelegen tussen Gendarmenmarkt en de Friedrichstrasze ligt de Friedrichstadtpassagen met zijn Quartier 205, Quartier 206 en Quartier 207, waar in ondergebracht:

Galeries Lafayette:    Het van oorsprong Franse winkelconcern heeft een prachtige vestiging op de hoek Friedrichstrasze/ Französische Strasze. Loop je de passage door, dan heb je het gevoel dat je van "eenvoudig winkelen" langzaam overgaat naar "het betere winkelen" met de duurdere merken. De kern van Lafayette is een winkelcentrum van enkele etages hoog, waar je van bovenaf een prachtig zicht hebt op de speciale bouw en het winkelende publiek.

naar boven

In 1961 (13 augustus) werd de Berlijnse Muur opgericht. De regeringsleiders van de DDR bouwden - vermoedelijk na een gedegen interne voorbereiding -van de ene op de andere dag op een grillige manier een muur dwars door de stad. Men had er meer dan genoeg van te zien dat vele DDR-burgers de wijk naar het Westen namen. Om "hersens en mankracht" in de DDR te behouden werd de muur gebouwd.
Eenmaal de muur gezet verstevigde de DDR zijn greep steeds meer. De muren (met een hoogte van 3.60 meter) werden afgedekt met halfronde bolle richels, zodat men niet met muurankers de muur kon beklimmen. Achter de muur werden prikkeldraad-versperringen aangelegd. De dodenstroken (vaak door bloedhonden bewaakt) bemoeilijkten verdere vluchtpogingen.
En tenslote waren er nog de wachtposten. Iedere militair was verplicht te schieten op vluchtende burgers. In één van de laatst overgebleven wachttorens is nu "Das Museum für Verbotenen Kunst"gevestigd.
De muur kostte aan 258 mensen het leven, waarvan 25 grenswachten.Bij de rivier de Spree (tussen Brandenburger Tor en het Reichstaggebäude staat een muur waaraan 16 witte kruisen hangen. Zij zijn een herinnering aan de jonge mensen die trachtten te vluchten door de Spree over te zwemmen. Ze zijn verdronken.

Op 9 maart 1989 "viel" de muur !

Wie nu Berlijn bezoekt kan hier en daar nog herinneringen vinden van dit onmenselijk bouwwerk. Op diverse plaatsen zijn zg. "kinderkopjes" in de weg gelegd waar voorheen de muur stond. Op die plaatsen is er dan ook een gedenkplaat aangebracht in het wegdek. Verder zijn stukken van de muurnog te vinden in de Zimmerstrasze, Mühlerstrasze en Bernauerstrasze.

Niederkirchenerstrasze:    Staande bij Checkpoint Charlie kun je linksaf de Zimmerstrasze in, die in het verlengde de Niederkircherstrasze gaat heten. Hier staat naast Martin Gropius Bau nog een stuk muur. Aan de straatkant betongrijs, waar het roestige betonijzer door heen steekt. Aan de andere kant van de muur is het Topografie des Terrors, een fototentoonstelling die een beeld geeft van de criminele organisatie "Gestapo" en de toenmalige leiders als Hitler, Goering, Himmler etc. De heuvel die er bij ligt, bedekt de folterkamer van de gestapo. De resten van dit Gestapobolwerk werden in 1987 ontdekt en bloot gelegd. Ieder kan zich nu een beeld vormen van wat er hier toen gebeurde. Tegenover Martin Gropius Bau ligt das Haus für Abgeordneten. Voorheen zetelde hier de Preusische Landtag terwijl er nu het Berlijns Parlement in gevestigd is.

Checkpoint Charlie	Zimmermanstrasze 1961	Zimmermanstrasze 2002
herdenkinsplaat in wegdek	Martin Gropius Bau	Haus für Abgeordneten (Niederkirchenerstr.)

Mühlenstrasze:    Over een afstand van ongeveer één kilometer is de muur in de Mühlenstrasze vrijgegeven om te beschilderen. Hier vind je nu afbeeldingen van o.m. de Duitse vlag, een Trabantje dat tegen de muur rijdt en Brezjnev en Ulbricht die elkaar omhelzen. Deze open-lucht-kunst-galerie is bekend geworden onder de naam EAST SIDE GALERY.
Ook wij hebben onze bijdrage op deze muur geleverd.

muur in de Mühlenstrasze	muur in de Mühlenstrasze	gezien vanaf de rivierzijde	onze groet op de muur

naar boven

straten - pleinen - wijken                       straten - pleinen - wijken

Kurfürstendamm:    Kurfürstendamm - kortweg Ku'damm genoemd is in de 16e eeuw aangelegd, omdat de koetsen van de keurvorsten dan gemakkelijk naar het jachtpaviljoen in Grunewald konden rijden. In het begin was het een wat fors ruiterpad. Maar toen kanselier Otto van Bismarck eens op bezoek was in Parijs was hij zeer onder de indruk geraakt van de Champs Elysées. Hij besloot dat Berlijn ook zo'n belangrijke boulevard moest hebben. Hier gingen zakenlui, artiesten en rijke burgers wonen. 

Unter den Linden

Oost Berlijn, unter den Linden
daar wandelen mensen 
langs vlaggen en vaandels
waar Lenin en Marx
nog steeds op een voetstuk staan.
en iedereen werkt,
hamer en sikkels
terwijl in paradepas
de wacht wordt gewisseld
40 jaar socialisme

Alexanderplatz:    De Alexanderplatz is het centrum van Oost-Berlijn. Na de val van de muur zijn de bestuurders erg bezig (geweest) met de vraag: Hoe gaan we verder met het inrichten van de Alexanderplatz? Enerzijds zijn er stemmen om - even als op Potzdamerplatz - alle bestaande gebouwen maar te ruimen en moderne architectuur toe te passen en wolkenkrabbers te bouwen. Maar anderzijds wil en móet men rekening houden met de gevoelens van de vroegere Oost - Berlijners. Voor hen is Oost - Berlijn nl. "meer dan zo maar een plein".  Het was hún plaats waar samengekomen werd, waar hún ematies liggen, waar zíj jeugd geweest zijn! Ten tijde van de val van de muur stonden hier meer dan 100.000 oost - Berlijners te discussiëren en te vieren dat de muur viel. Zelf vind ik het plein niet storend verouderd. Het is natuurlijk grauw en grijs, maar het open karakter vergoed ook wel weer veel. En wat natuurlijk nooit weg zal gaan zijn de Fernsehturm en das Rote Rathaus.
De Fernsehturm heeft aan de voet een doorsnee van 32 meter. Een lift brengt je in 45 seconden op ruim 200 meter hoogte (6,5 m/sec) waar je in een "Panorama-café" (rondraaiend restaurant) kunt genieten van eten en drinken, maar vooral van een prachtig uitzicht over Berlijn: "Immer das höchste Erlebnis".

Alexanderplatz	Kaufhof - Alexanderplatz	Kaufhof _ Forumhotel	Metrostation Alexanderplatz
Fernsehturm - Alexanderplatz	Restaurant Fernsehturm	Rote rathaus gezien vanuit FT	Oost-Berlijn gezien vanuit de FT
verschil Oost- en West Berlijn	In het restaurant op ruim 200 mtr	even SMS-en	Das Rote rathaus

Potsdamerplatz:    Wat mij betreft: Geweldig! De laatste jaren was de Potsdamerplatz één grote bouwput. Van de oorspronkelijke bebouwing zijn nog 3 gebouwen gespaard gebleven. Voor de rest is het één architectonisch hoogstandje onder regie van de Italiaan Renzo Piano. Met voor mij als uitschieters: Het Sony-complex met zijn opzettelijk scheef geplaatste koepel (als tegenhanger van de koepel op het Reichstaggebaude) en het DB-kantoor. Verder kun je je er vergapen aan het Bahnhof, Marlene-Dietrichplatz (o.m. met Kino, theater), Imax-theater en het winkelcentrum Arkaden.

Marlène Dietrichplatz	DB- Kantoor	nieuw(hoog)bouw op de Potzdamerplatz

Potsdamerplatz gezien vanuit de Stresemanstrasze	detail van de bijzondere koepel	Het Sonycomplex  (onder de koepel)	waterpartijte in het Sonycomplex

Reichstaggebäude:    Een gebouw met geschiedenis! Een in het oog springende datum daarbij is 28 februari 1933. Toen werd het gebouw getroffen door een (nog steeds) mysterieuze brand. De schuld hiervan werd in de schoenen geschoven van de Nederlandse communist Marinus van der Lubbe. Hij werd onthoofd! In april 1945 werd het gebouw opnieuw ernstig verwoest, dit maal door de bombardementen van het Rode Leger. Vervolgens duurt het een halve eeuw alvorens de Duitse parlementariërs er zelf mee instemmen dat het parlement verhuist van Bonn naar het Reichstaggebäude in Berlijn. Op dat moment is het Rijksdaggebouw al ferm onder handen genomen door de wereldberoemde Engelse architect Sir Norman Foster. Van zijn hand is ook de geweldige glazen koepel die het dak van het gebouw siert. De glazen koepel is begaanbaar; via licht hellende gangen kan men tot in de top van deze koepel komen. Het licht van deze koepel valt middels een uitgekiende techniek van de spiegelkegel tot in de Parlementszaal. Deze ultramoderne koepel staat feitelijk in schril contrast tot de wat Grieks aandoende voorzijde van het gebouw. Dagelijks staan duizenden mensen uren in de rij om - na gefouilleerd te zijn - het prachtige gebouw, maar vooral zijn schitterende koepel (gratis) te bezichtigen.

voorzijde Reichstaggebäude: "Dem Deutschen Volke"	bezoekersingang voorzijde: "voor het Duitse volk"	De schitterende glazen koepel door architect Sir Norman Foster
Berlijn gezien vanaf het dakterras 1 (witte gebouw naast de TV-toren is Int. Handelscentrum (25 verdiepingen)	Berlijn gezien vanaf het dakterras 2 (torenkranen geven aan dat Oost-Berlijn  nog één grote bouwput is.	Berlijn gezien van uit de glazen koepel (koepel op achtergrond van Deutschen Dom aan de Gendarmenmarkt)

naar boven

Mo d e r n e     a r c h i t e c t u u r             M o d e r n e      a r c h i t e c t u u r

In het bovenstaande is al het een en ander verteld over de moderne architectuur. m.n. Potzdamerplatz is één grote schouwburg van moderne architectuur. En ook de glazen koepel kunnen we daartoe rekenen.
Maar verspreid door de stad kun je nog veel meer interessante nieuwe gebouwen ontdekken.

Bundesministerium des Innern:    (ministerie van Binnenlandse zaken).Een zeer indrukwekkend gebouw dat in een U-vorm (boog) aan de oever van de rivier de Spree is gebouwd. Vandaar ook de naam "Spree-Bogen". Om de "transparantie" te benadrukken is het gebouw bijna geheel uit glas opgetrokken. Dit bouwwerk is een kunststukje van de Berlijnse architect Kühn Berglander Bley.

de binnenplaats van de Spree-Bogen	Spree-Bogen gezien vanaf het water	Spree - Bogen

naar boven

E n   v e r d e r   no g

Hackesche Höfe:    Dit zijn de bekendste "hofjes" van Berlijn. In de DDR-tijd waren deze ook zwaar verwaarloosd, maar na de val van de muur werd ook hier de restauratie ter hand genomen en ontstonden er 8 hofjes (nummers bij de ingangen van de hofjes) die vooral indruk maken doordat de gevels opgetrokken zijn in de Jugendstil. En verder zijn de hofjes aantrekkelijk, door de verscheidenheid aan inrichting van de winkeltjes: veel kunst en cultuur! Bij het verlaten van de hofjes via poort één kom je uit op de Hackescher Markt en bij de Hackescher Bahnhof.

Hackesche Höfe in Jugendstil	Hackesche Markt (Bahnhof) - oud	Hackesche Markt (Bahnhof) - nieuw

terug